سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

291

طب در دوره صفويه ( فارسى )

در آن ايام برخى از زيارتگاه‌هاى مذهبى از اين نظر بيشتر مورد توجه قرار داشتند براى مثال در خارج از شهر دهلى مقبرهء شخصى به نام شيخ ابو بكر طوسى قرار دارد كه متعلق به سال 700 هجرى است و در يك منطقه مشجر قرار دارد شاخه‌هاى اين درختان نه تنها پوشيده از انواع و اقسام پارچه‌هائى است كه به رنگ‌هاى مختلف به صورت دخيل به آن‌ها بسته شده است ، بلكه در لابلاى اين درختان هميشه تعداد زيادى خمره‌هاى گلى نيز ديده مىشود كه زنان آرزومند باردارى به آنجا آورده‌اند و منظورشان اين بوده است كه حامله بشوند و شكمشان مانند خمره‌ها برآمده بشود . زيارتگاه ديگرى نظير اين محل را بين آمبر و جيپور مىتوان ديد . به اين ترتيب من تصور مىكنم كه وجود اعتقادات مشابه در ايران داراى ريشه‌هاى هندى است . طبيعى است كه نازائى تنها دليل بىبچگى زنان محسوب نمىگشت و يك زن ممكن بود حامله بشود اما نتواند جنين خود را تا به آخر نگاه دارد . احتمال سقط جنين در سه ماه اول حاملگى زيادتر بود و رايج‌ترين علت آن نفخ رحم دانسته مىشد . جرجانى مىگويد برخى از رحم‌ها خيلى كوچك و ضعيف هستند و نمىتوانند سبك‌ترين جنين‌ها را حمل كنند . سقط جنين و يا زايمان‌هاى قبل از موعدى را كه پس از سه ماهگى به وقوع مىپيوست به علل ديگرى از قبيل به هم خوردن مزاج رحم و سرد شدن آن و يا افزايش رطوبت در داخل آن مىدانستند و معتقد بودند كه پيدايش رطوبت بيش از حد در داخل رحم موجب مىشود كه جنين به خارج ليز به‌خورد . از ديگر علل سقط جنين انواع بيمارىهاى رحمى ، ورم روده و كم‌خونى شديد بود و به همين علت خوردن موادى كه توليد نفخ مىكردند و خون گرفتن و حجامت در ماه‌هاى حاملگى جايز شمرده نمىشد . جرجانى علت جالب ديگرى را هم براى سقط جنين ذكر مىكند و مىگويد در برخى مواقع مادر به قدرى لاغر و ضعيف مىشود كه نيازش به غذائى كه مىخورد بر نياز جنينى كه در بطن خود دارد افزونى پيدا مىكند و در نتيجه جنين مىميرد و سقط مىشود . پدر نيز مىتوانست مسبب سقط جنين زن باشد به اين معنى كه معتقد بودند نطفهء مرد گاهى چسبندگى لازم را ندارد و در نتيجه جنين نمىتواند چنان كه بايد و شايد به رحم بچسبد و يا اين كه نطفهء او ضعيف است و جنين حاصل از آن قدرت لازم را براى نگاه داشتن خود در رحم پيدا نمىكند . پزشكان دورهء صفويه به وجود نوع ديگرى از سقط جنين كه امروزه آن را سقط عادتى « 7 » مىنامند نيز واقف بودند . علت اين رويداد هنوز هم به درستى معلوم نشده است و متخصصين فن ضعف عضلات رحم ، كم بود برخى از ويتامين‌هاى اساسى و مهمتر از همه اختلالات ژنتيكى را علل احتمالى آن مىدانند ولى بدون شك كوفت درمان نشده نقش مهمى در اين مورد ايفاء مىكند و به احتمال زياد يكى از عوامل ناشناخته اين قبيل سقط جنين‌ها در دورهء صفويه نيز همين عارضه بوده است .

--> ( 7 ) - Habitual Abortion